پيامبر بزرگ اسلام صلى الله عليه و آله نيز به اصلاح جامعه مكّه همّت گمارد و در آنجا هسته تجمع ايمانى را بنيان نهاد و روابط آنها را نظم داد و سپس حكومت خويش را با استفاده از همان افراد ، در مدينهء منوره پايه ريزى كرد . امام على عليه السلام طى سالها خلافت ظاهرىاش ، سياست به شيوهء مستقيم را پى گرفت در حالى كه پيش از اين و در زمان حكومت خلفاى پيش از خود عهده‌دار نقش اصلاحگرايانه بود و در همان زمان به اشكال مختلف در سياست به شيوهء مستقيم همكارى نموده ، سهم مىگرفت . ائمه اطهار عليهم السلام با تمام امكانات و قدرتى كه در اختيار داشتند كمر به اصلاح مىبستند و نيروى سياسى فعالى در جامعه پديد مىآوردند . آنان از راه رهبرى مستقيم مؤمنان گزيده‌از پيروانشان به اين هدف نايل مىآمدند . اين وضع همچنان ادامه داشت تا آنكه امام حسن عسكرى عليه السلام به امامت رسيد . آن حضرت در خلال سالهايى كه پيشوايى مسلمانان را بر عهده داشت ، اقدام به ادارهء شيعيان كرد . شيعه‌اى كه در روزگار امام كاظم عليه السلام تبديل به وزنهء سياسى بزرگى شده بود و در دوران پس از ولايتعهدى امام رضا عليه السلام تا پس از غيبت امام زمان « عج » شيعيان را به عنوان يك قدرت سياسى به رسميت مىشناختند . . امام عسكرى چگونه شيعه را اداره مىكرد ؟ و چگونه از طريق شبكهء و كلا كه در حقيقت نمايندگى اورا بر عهده داشتند ، در سرتاسر گيتى تشكّل پيدا كرد ؟ و نامه نگارى ميان وكلا و آن حضرت چگونه انجام مىشد ؟ اينها حقايقى است كه متأسفانه تاريخ كه تنها به وصف پادشاهان